عطا ملك جوينى
635
تاريخ جهانگشاى جوينى ( فارسي )
يدى العبد الضّعيف رشيد الخوافى » ) و در آخر نسخهء س از اين فقره غفلت يا مسامحه نموده است . و على اىّ تقدير خواه كاتب هر دو نسخه يك نفر بوده يا دو نفر چيزى كه يقين است اينست كه اين دو نسخه از روى يك اصل واحد نقل نشده بلكه از دو اصل به كلّى مختلف منشعب شدهاند چه ما بين آنها در تحرير متن و سوق عبارات و كلمات و جمل در اغلب مواضع اختلاف بيّن مشهود است . براى ساير اطّلاعات راجع به اين نسخهء س رجوع شود به مقدّمهء انگليسى كه آقاى سر دنيزن رس بر آن علاوه كردهاند . تنبيه 1 : ما بين اين سيزده نسخه ، كه وصف اجمالى آنها در فوق مذكور شد هفت نسخهء اوّل آنها را ( يعنى نسخ آ ب ج د ه ز ح را ) به نحو هميشگى و دائمى و مرتبا و منظّما از اوّل كتاب الى آخر آن در تصحيح اين مجلّد به كار بردهايم و جميع نسخهبدلها و اختلاف قراءات مهمّ هر هفت نسخه را در جميع موارد به دست دادهايم ، ولى شش نسخهء اخير را ( يعنى نسخ ط ى ك ل م س را ) فقط از اواسط كتاب از حدود ص 186 به بعد يعنى از اوايل فصل راجع به حسن صبّاح و دعوت جديده الى آخر كتاب از آنها استفاده كردهايم نه قبل از آنچه قبل از آن هيچيك از اين نسخ ششگانه در محلّ دسترس راقم سطور نبود . و در اين نيمه اخير كتاب هم كه اين شش نسخه را به كار بردهايم به نحو هميشگى و دائمى نيست بلكه فقط گاهگاه و در مواقع بسيار مهمّ و در اشدّ ضرورت از آنها استمداد جستهايم يعنى مثلا در مواردى كه عبارت در غالب نسخ مشكوك يا محرّف و مصحّف بوده يا در مورد اسامى رجال يا اسامى اماكن يا تاريخ سنوات و نحو ذلك . تنبيه 2 : نسخه و از نسخ جهانگشاى كتابخانه ملّى پاريس كه خارج از نسخ سيزدهگانه مذكور در فوق و ما آن را سابقا در تصحيح قسمتى از اوايل جلد اوّل به كار بردهايم چون از قرارى كه بعدها در ضمن مقابله و تصحيح معلوم شد نسخهاى بود در منتهى درجه سقيم و فوقالعاده مغلوط و تقريبا به كلّى غير منتفع به ، لهذا به شرح مذكور در مقدّمه ج 1 ص 88 از همان اوايل جزوه چهارم از مجلّد اوّل به كلّى از استفاده از آن نسخه صرفنظر كرده و ديگر آن را نه در بقيّه آن مجلّد و نه در هيچيك از جلد دوّم و در اين جلد سوّم حاضر مطلقا و اصلا به كار نبردهايم . ذيل خواجه نصير الدّين طوسى بر جهانگشاى تا اينجا گفتگو از نسخ خود جهانگشاى بود . امّا ذيل مختصرى كه خواجه نصير الدّين طوسى - رحمه اللّه عليه - راجع به كيفيّت فتح بغداد به آخر جلد سوّم جهانگشاى ملحق